3 Maí 2007 Kolvetni
Sá flokkur orkuefna sem við þurfum mest á að halda er kolvetni. Ástæðan er sú að frumur líkamans, svo sem heilafrumur og miðtaugakerfisfrumur, kjósa sér helst kolvetni í formi glúkósa til orkugjafar. Kolvetnategundirnar eru nokkuð margar og er þeim gjarnan skipt í einföld kolvetni (einsykrur,tvísykrur) og flókin kolvetni (fjölsykrur).
EINFÖLD KOLVENTI, (einsykrur,tvísykrur) Einsykrutegurndirnar eru þrjár og nefnast glúkósi, frúktósi og galaktósi. Glúkósi (þrúgusykur/blóðsykur) er helsti orkugjafi fruma líkamans. Aðrar kolvetnategundir umbreytast í glúkósa og fer sú breyting að mestu fram í lifrinni.+ Frúktósi (ávaxtasykur) er sætasta kolvetnategundin og er hana að finna í ríkulegu magni í ávöxtum,ávaxtasafa og hunangi. Galaktósi (mjókursykur) finnst í mjólk og mjókurafurðum eins og jógúrt.
Tvísykurtegundirnar eru einnig þrjár og nefnast maltósi, súkrósi og laktósi. Maltósi (maltsykur)verður ávallt til við niðurbrot á kolvetnategundinni sterkju. Maltósi finnst í mjög fáum fæðutegundum og þá í litlu magni. Þegar talað er um sykur (viðbættur sykur,unninn sykur, hvítur sykur eða strásykur) er um að ræða súkrósa sem hefur verið unninn á þann hátt aðhonum fylgja fá eða engi næringarefni sem voru til staðar í afurðinni sem hann er unninn úr – oft úr sykurreyr og sykurrófum. Laktósi (mjólkursykur) hefur ekki skaðleg áhrif átennur því bakteríur í munni ná ekki að gerja laktósa. Fínunninn sykur telst til kolvetna en þar sem hann er sneyddur öllum bætiefnum er ekki æskilegt að neyta hans í miklum mæli, auk þess sem tíð neysla sykraðra matvæla stuðlar að tannskemmdum.
Kostirnir við að skerða sykurneyslu eru einkum þeir að með því dregur úr hættu á tannskemmdum og fjölþættari fæðutegunir fá þá stærri hlutdeild í heildarneyslunni.
FLÓKIN KOLVETNI, (fjölsykrur) Fjölsykrutegundirnar eru sterkja og glýkógen. Sterkja (mjölvi) er helsti orkugjafi manna og margra dýra en niðurbrot sterkju í líkama felur í sér sundrung keðjunnar í maltósa og að lokum í glúkósa. Sterkju er að finna ríkulega í margs konar kornmeti, baunum,ávöxtum og grænmeti. Neysla á sterkju er of lítil hjá íslendingum og sterkjuríkur matur er yfirleitt fitulítill og rikur af næringarefnum eins og vítamínum,steinefnum og trefjaefnum.
Kostirnir við að auka hlut sterkjuríkra fæðutegunda eru meðal annars þeir að þeim fylgja mikilvæg bætiefni og fæðutrefjar.
Glýkógen er ekki að finna í fæðu. Ef blóðinu berst meiri glúkósi en frumur líkamans þarfnast eiga vöðvar og lifur möguleika á að taka hann til sín og framleiða glýkógen. Ef síðan sykurmagn í blóði fer undir ákveðin mörk, eins og við líkamleg átök, er glýkógen brotið niður í glúkósa sem seytlar út í blóðið.
|